Deiseb Gwneud i landlordiaid ac asiantau gosod eiddo gofnodi canlyniadau ceisiadau rhentu fel y gellir profi achosion o wahaniaethu

Ers 1 Mehefin 2026, mae wedi bod yn anghyfreithlon yng Nghymru i wrthod tenantiaid oherwydd eu bod yn derbyn budd-daliadau neu am fod ganddynt blant. Mae anabledd a rhyw yn warchodedig o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Ond ni all y gyfraith weithio os na ellir profi bod gwahaniaethu wedi digwydd, a phrin iawn y gellir gwneud hynny ar hyn o bryd.
Mae Rhentu Doeth Cymru yn rheoleiddio landlordiaid ac mae Shelter Cymru yn cynnig cymorth cyfreithiol, ond nid oes neb yn goruchwylio’r cam cyntaf ym mhroses rhentu: gwneud cais. Gall rhywun gael ei wrthod ddwsinau o weithiau heb reswm yn cael ei gynnig na chofnod yn cael ei gadw. Mae un gwrthodiad yn profi dim.
Mae asiantau eisoes yn gwybod pwy sy'n cael budd-daliadau, gan eu bod yn gofyn am brawf o incwm fel llythyrau Credyd Cynhwysol neu PIP. Defnyddir hynny wrth wneud penderfyniadau, ond nid yw byth yn cael ei gofnodi mewn ffordd y gall rhywun ei wirio. Yr unig ddata ar bwy sy'n cael cartrefi yw’r hyn sydd gan safleoedd preifat fel Zoopla.
Byddai cofnod diogel dan ofal Rhentu Doeth Cymru yn dangos patrymau na ellir eu gweld mewn achosion unigol, byddai’n gadael i gynghorau ymchwilio i asiantau penodol, a byddai’n sicrhau bod gan denantiaid dystiolaeth os cânt eu gwrthod ar gam. Heb gofnod o’r fath, mae amddiffyniadau Mehefin 2026 yn ddim mwy na geiriau ar bapur.